Ney üflemek zor mu sorusunun en dürüst cevabı şudur: Evet, zor; ama heves, gayret ve emekle olur. "Zahmetsiz rahmet olmaz" derler. Bugün bana en kolay gelen iş ney üflemek; ama bunun arkasında yirmi yılı aşkın bir emek var. Bu yazıda hem kendi tecrübemi hem de bir yılda kayda değer yol alan talebemiz Gamze Hanım'ın deneyimini paylaşıyorum.
Ney üflemek neden zor görünür?
Ney, sırrını herkese hemen veren bir enstrüman değildir. Ama zorluğun asıl sebebi çoğu zaman neyin kendisi değil, yola nasıl çıkıldığıdır. İki şey doğru olursa yol çok kısalır: doğru bir yoldaş, yani iyi bir ney; ve nitelikli bir rehber, yani iyi bir hoca.
Talebemiz Gamze Hanım bunu kendi tecrübesiyle şöyle anlatıyor: Zor olan neyi öğrenmek değil; onu isteyebilmek, sabretmek ve neyin manevi derinliğini taşıyabilmek.
Bu soru internette çoğu zaman "ney çalmak zor mu?" diye de soruluyor. Gelenekte ney çalınmaz, üflenir; ama cevap değişmez: Doğru başlangıçla ney öğrenmek sanıldığı kadar zor değildir.
İyi bir ney: Yola doğru yoldaşla çıkın
Son yirmi yılda neye ilgi çok arttı; bununla birlikte özensiz yapılmış neyler de çoğaldı. Ney almadan önce mutlaka araştırın: Neyiniz kimin elinden çıktı? Yapımcısını bir isim olarak söyleyebiliyor musunuz? Bana göre Türkiye'de üstatların kabul ettiği ney yapımcısı sayısı ondan azdır.
Neyi yalnızca fiyatıyla değerlendirmeyin, ucuza getirmeye çalışmayın. İnternet alışveriş sitelerinde karşınıza çıkan sıradan bir ney öğrenmeyi kolaylaştırmaz, aksine zorlaştırır; ses çıkmadığında sorunun sizde mi yoksa neyde mi olduğunu bilemezsiniz. İlk neyinizi seçerken Hangi neyi almalıyım? yazımıza göz atabilirsiniz.
Nitelikli bir hoca: Rehberinizi tanıyın
Hocanızdan söz ederken gururla anlatabileceğiniz bir altyapısı olmalı: konservatuvar eğitimi, akademik geçmiş, icracılık. İyi niyetli bir hoca size neyin temel bilgilerini verir ve bir noktadan sonra daha donanımlı bir hocaya ihtiyacınız olduğunu açıkça söyler. Hem ney alırken hem ders alırken böyle iyi niyetli insanlarla karşılaşmak gerekir.
Bir yılda ne kadar yol alınır? Gamze Hanım'ın deneyimi
Gamze Hanım'ın neye başlamadan önce hiçbir müzik altyapısı yoktu. İlk altı ay yalnızca NeyzenTV YouTube kanalındaki videolarla çalıştı, ardından kanaldaki derslerimize katıldı. Bir yılın sonunda Neyzen Yusuf Paşa'nın Segâh Peşrevi'nin birinci hanesini ve "Serap Çiçeği"ni üfleyebiliyor, II. Bayezid'in Neva Peşrevi'ne başlamış durumdaydı.
Onun yöntemi şöyle özetlenebilir:
- Videoları defalarca izlemek; parmak hareketlerini ve doğru sesleri kulağa yerleştirmek.
- Daha neyi eline almadan diyafram nefesi çalışmak.
- Ses çıkmaya başladıktan sonra yakın çekim ders videolarıyla tekrar tekrar çalışmak.
- Usta icracıları dinlemek.
- Sabırla düz ses ve ton çalışması yapmak.
Gamze Hanım bir eserin tek bir hanesi üzerinde aylarca durduğunu anlatıyor. Bir yılda gelinen seviyenin asıl sırrı bu sabır. Düzenli çalıştıkça günlük hayatta da nefesini daha iyi kontrol edebildiğini söylüyor.
İlk yılın yol haritası
- İlk 6 ay: Hiçbir şarkı, türkü ya da ilahi denemeden beş temel sesi tertemiz çıkarmak: Neva, Çargâh, Segâh, Dügâh ve Rast. Ayrıntısı için Neyde notalar ve perde isimleri yazımıza bakın.
- 6–12. ay: Sesleri birbirine bağlamak, ton çalışmasını sürdürmek ve Gamze Hanım'ın örneğinde olduğu gibi ilk peşrevlere geçmek.
Sık sorulan sorular
Müzik bilgisi olmadan ney öğrenilir mi?
Evet. Gamze Hanım'ın hiçbir müzik altyapısı yoktu; düzenli ve sabırlı çalışmayla bir yılda peşrev üfleyebilir hale geldi.
Ney kendi kendine öğrenilir mi?
Başlangıç için videolar çok yol aldırır; Gamze Hanım ilk altı ayı yalnızca videolarla geçirdi. Ama bir noktadan sonra nitelikli bir hocanın sizi dinleyip düzeltmesi gerekir. Online ney derslerimiz bu ihtiyaç için.
Ney öğrenmeye başlamak için önce ne gerekir?
İyi bir ney. Ses çıkmadığında sorunun sizde mi neyde mi olduğunu ancak sağlam bir neyle bilebilirsiniz. El yapımı ney modellerimizi inceleyebilirsiniz.
Sözümüz şu: Heves varsa, nefes varsa, güzel bir ney varsa neden olmasın?
