Ney Akortları Rehberi

Akort Nedir, Nasıl Belirlenir?

Neyde akort, yani karar sesi, neyin boyuyla ve perdelerin yerleriyle belirlenir; ney yapılırken sabitlenir. Telli sazlar gibi burguyla akort edilmez. Bu yüzden her ahenk için ayrı bir ney yapılır: Mansur, Kız, Yıldız, Süpürde, Bolahenk ve Şah neyin her biri farklı bir karar sesine sahiptir.

Referans olarak dünya genelinde kabul edilen 440 Hz La sesi kullanılır. Atölyemizden çıkan her ney 440 Hz konser akordunda test edilir. Aynı akortta iki ney aynı karar sesini verir, ama kamışa göre ses renkleri farklıdır; tıpkı aynı sözü söyleyen iki insanın sesi gibi.

Ney Akortları ve Boyları

• Şah ney: Sol akort, yaklaşık 87 cm (86–90 cm). Mansur'dan 8–10 cm uzun ve daha pest; davudi bir sesi vardır. Boylu ve tecrübeli neyzenler içindir.
• Mansur ney: La akort, yaklaşık 80 cm. Türk musikisinde "5 ses" diye anılır; derin, dolgun bir sesi vardır.
• Kız ney: Si akort, 72 cm. İlk ney için en yaygın tercihtir; kurslarda ve eğitimlerde en çok kullanılan neydir.
• Yıldız ney: Do akort, yaklaşık 64–65 cm. Kız neyden kısadır.
• Süpürde ney: Re akort, yaklaşık 58–59 cm. Kısa boyu sayesinde çocuklar ve boyu 1,55 m'nin altında olanlar için uygundur.
• Bolahenk ney: Mi akort, yaklaşık 52 cm. En kısa ve en tiz ahenktir; aslında uzun Bolahenk neyin yarı boyundaki "nısfiye"sidir.

Ney Akort ve Ölçü Tablosu

Aşağıdaki akortlar 440 Hz La referansına göredir. Boylar yaklaşıktır; kamışın iç çapına ve yapısına göre birkaç santimetre değişebilir.

Kız Ney: İlk Ney İçin En Yaygın Tercih

Kız ney, neye başlayanlara en çok önerdiğimiz neydir. Kurslarda ve internet eğitimlerinde kullanılan, neyzenler için olmazsa olmaz bir neydir. Boyunuz uygunsa ve parmaklarınızın, eklemlerinizin alışması için bir iki hafta sabredebilirseniz Kız neyle başlamanızı öneriyoruz.

Kız ney modellerimizi ney çeşitleri sayfasında, kamış serisine göre ise kategori sayfalarımızda inceleyebilirsiniz.

Mansur Ney: Derin ve Dolgun Ses

Mansur ney, Kız neyden uzundur ve daha pest bir ses verir. Yeni başlayanlara önermiyoruz; bir iki yıllık yol kat ettikten sonra, çoğu zaman ikinci ney olarak tercih edilir. Kız neyden Mansur'a geçenler önce parmaklarında zorlanır, çünkü perdeleri biraz daha açarak kapatmak gerekir. Bu bir zorluk değil, kısa bir alışma sürecidir.

Yıldız ve Süpürde Ney

Yıldız ney Do akortludur ve Kız neyden kısadır. Boyu 1,55–1,60 m arasında olanlar için iyi bir başlangıç neyidir; tecrübeli neyzenler de farklı ses rengi için Yıldız neyi çok sever. Süpürde ney Re akortludur ve daha da kısadır; çocuklar ve boyu 1,55 m'nin altında olanlar perdeleri kapatmakta hiç zorlanmaz.

Bolahenk ve Şah Ney

Bolahenk ney Mi akortludur ve yaklaşık 52 cm boyundadır; Türk musikisinde "yerinden" diye tabir edilir. Kız neye göre parmaklar daha bitişik olur, perdeleri sert basıp sert üflemek gerekir; ama kısa bir süre sonra alışılır. Bolahenk ney daha çok orkestrada üfleyen profesyonellere, bir de kavraması kolay olduğu için çocuklara önerilir. Şah ney ise Mansur'dan da uzun ve pesttir; perdelere ulaşmak için boy ve tecrübe ister.

Modeller arasındaki farkı Kız, Yıldız ve Mansur ney farkı yazımızda karşılaştırdık.

Boyunuza Göre Hangi Ney?

• 1,55 m'nin altı: Süpürde ney.
• 1,55–1,60 m: Yıldız ney.
• 1,60 m ve üzeri: Kız ney.
• 1,67 m ve üzeri, bir iki yıllık tecrübeyle: Mansur ney (genellikle ikinci ney).
• Boylu ve tecrübeli neyzenler: Şah ney.

Perdeler parmak uçlarıyla değil, parmakların orta boğumlarıyla kapatılır; böylece parmaklar yetişir. Kararsız kaldığınızda boyunuzu ve hangi el üstte üflediğinizi yazmanız yeterli; size uygun neyi birlikte seçelim. Ayrıntılı rehber için Hangi neyi almalıyım? yazımıza bakabilirsiniz.

Neden Farklı Akortlarda Ney Gerekir?

Neyde transpoze, yani aynı neyle başka bir tona geçmek ya yoktur ya da çok zordur. Sahnede bir eser icra edilirken bu riske girilmez. Eşlik eden sazlar hangi tondaysa neyzen o tona uygun neye geçer: Mi ise Mi, Re ise Re akortlu ney. Bu yüzden sazendelerle ve toplulukla birlikte üfleyenler farklı ahenklerde neylere ihtiyaç duyar.

Akort Sabit, Peki Ses Neden Değişir?

Neyin akordu yapılırken sabitlenir, ama aynı ney farklı koşullarda farklı sonuç verebilir. Soğuk bir neyin akordu hemen oturmaz; ney ve nefes yaklaşık 15–20 dakikada ısınır. Yeni başlayan birinin nefesiyle tecrübeli bir neyzenin nefesi aynı sonucu vermez. Duruş da önemlidir: Boynunuzu içe aldığınızda ses pestleşir, dışa çevirdiğinizde dikleşir.

Bir neyde açık Neva ile kapalı Neva seslerinin birbirini tutması gerekir. Bu iki ses arasında yarım sese yakın bir fark varsa o ney akortsuzdur. Bu kontrol güçlü bir nefesle ve bir neyzenin bilgisiyle yapılmalıdır; neye yeni başlayan biri kendi kendine bakarsa yanlış sonuca varabilir.

Akordu Korumak İçin Doğru Saklama

Kılıf ve çanta neyi taşımak içindir, evde saklamak için değil. Üfledikten sonra nemli neyi hemen kılıfına koyup kapatmayın; neyin ağzını açık bırakıp içindeki nemin çıkmasını bekleyin. Neyi sandalyeye ya da dik bırakmayın; masa gibi düz bir zeminde, başpare dışarıda kalacak şekilde koyun. Neyi saf susam yağıyla, kamış kuruduğunda ve az miktarda yağlayın; içine asla esans ya da koku dökmeyin.

Bakım adımları için ney bakımı rehberi yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Ney akordu sonradan değişir mi? Hayır. Akort neyin boyuna ve perde yerlerine bağlıdır; ney yapılırken sabitlenir. Ama nefes, ısınma ve duruş, üflediğiniz sesin pest ya da dik çıkmasını etkiler.

Aynı akortta iki ney neden farklı ses verir? Kamışın kendisi, sertliği ve iç çapı ses rengini değiştirir. Bu yüzden her neyin sesi birbirinden ayrılır.

İlk ney için hangi akort? Boyunuz uygunsa Kız ney. Daha kısa boyluysanız Yıldız ya da Süpürde ney.

Ney çalınır mı, üflenir mi? Gelenekte "ney çalmak" denmez, "ney üflemek" denir.