Neyi çantadan çıkarıp hemen üflemeye başlarsanız sesler yarım yamalak çıkar, nefesiniz kesilir. Bunun sebebi ne sizsiniz ne de neyiniz: ikiniz de henüz ısınmadınız. Bu yazıda bir konsere ya da kayda girmeden önce kendi yaptığım ısınmayı adım adım anlatıyorum.
Neyin de akordu var
Ut, keman, bağlama, kemençe gibi telli ve yaylı sazların akordu burgularla, dakikalarca yapılır. Neyde öyle bir ayar yoktur; akort, ney yapılırken sabitlenir. Ama kamış ısındıkça sesler olması gereken frekansa gelir. Ancak o zaman yanınızdaki sazla uyumlanabilirsiniz.
Aynı şey üfleyen için de geçerli: Elleriniz, boynunuz, dudaklarınız açılmadan gerçek potansiyelinizi gösteremezsiniz. Ney de siz de ancak yaklaşık 20 dakikada ısınırsınız; konser öncesinde bu süreyi yarım saate çıkarıyorum.
Kamış nem ister
Ağza gelen kısmında kamış kullanılan bütün sazlar icradan önce nemlendirilir: duduk, mey, klarnet, zurna, obua, fagot. Bu kamış parçalarının hepsi kargı kamışından elde edilir ve kuruyken güzel ses vermez. Ney de bir kargı kamışıdır.
Nemlendirmekten kastımız neye su içirmek değil; nefesimizin buğusu ve ağızdaki nemle kamışı canlandırmak. Bu yüzden düzenli üflenen, sürekli nemlenen bir neyi rutin olarak yağlamanız gerekmez. Bir süre üflemeyecekseniz yağ bakımını yapıp kaldırırsınız. Ayrıntılar için Ney neden küflenir ve eğilir? yazımıza bakın.
Adım adım ısınma
- Nefesle nemlendirin. Neyi elinize alın ve önce içine nefes vererek kamışı nemlendirin.
- Dudak ve yanak kaslarını çalıştırın. Uzun seslerle dudak, yanak ve çene kaslarınıza bir tür idman yaptırın. Bu sırada parmaklarınız da perdelere uyumlanır.
- Dem sesleri olgunlaştırın. Kaba sesler başta zayıf gelir. Ney ısındıkça ve dudaklarınız sertleştikçe bu seslerin hacmi artar.
- Çarpma ve vibrasyon çalışın. Süslemeler kulağınızı ve parmaklarınızı açar.
- Üfleyeceğiniz makamda kısa egzersizler yapın. Konser Segâh makamıyla başlayacaksa ya da kayıtta Hicaz bir eser üfleyecekseniz, o makamda küçük melodik çalışmalarla kulağınızı ve parmaklarınızı hazırlayın.
- Diyafram için tıslayın. Konsere 5–10 dakika kala tıslama hareketleriyle diyaframınızı açın.
Bu ısınmanın sonunda sesin hacmi belirgin şekilde artar, ton daha tatlı ve kulağa hoş gelir. Diyafram açıldığı için uzun soluklu sesler gelir, seslerde çatlama ihtimali en aza iner.
Isınmadan üflerseniz ne olur?
Bir aile toplantısında ya da dost meclisinde neyi çantadan çıkarıp hemen bir eser, ilahi ya da taksim üflemeye kalkarsanız sesler yarım çıkar, nefesiniz kesilir, uzun ses veremezsiniz. Sonra özgüveniniz kaybolur ve "Evde aslında daha iyi üflüyorum" açıklamasına düşersiniz.
Bunun yerine "Bana biraz müsaade edin" deyip bir köşede ısının. Sesler içinize sindikten sonra üfleyin; hem siz keyif alırsınız hem dinleyen.
Isındıktan sonra akordunuzu nasıl kontrol edeceğinizi Ney akortsuz ne demek? yazımızda anlattım. Üflemeden önceki hazırlık için ayrıca şu videoya da bakabilirsiniz: [Ney Akordu Nasıl Yapılır? Üflemeden Önce 5 Adımlık Hazırlık](https://www.youtube.com/watch?v=2wdO8F4R9Q0).
Sık sorulan sorular
Ney ısınması ne kadar sürer?
Yaklaşık 20 dakika. Konser ya da kayıt öncesinde yarım saat ayırmanızı öneririm.
Ney nasıl nemlendirilir?
Neyin içine su konmaz. Nefesinizin buğusu ve ağzınızdaki nem kamışı nemlendirmek için yeterlidir.
Isınmak için hangi sesleri üflemeliyim?
Önce uzun sesler, sonra dem sesler; ardından çarpma, vibrasyon ve üfleyeceğiniz makamda kısa egzersizler.
