İyi bir neyin hikâyesi atölyede değil, kamışlıkta başlar. Doğru kamışı doğru zamanda kesmezseniz, ustası ne kadar iyi olursa olsun o kamıştan iyi bir ney çıkmaz. Bu yazıda kamışın ne zaman kesilmesi gerektiğini ve doğru kamışın nasıl seçildiğini anlatıyorum.
Ney kamışı nedir, nerede yetişir?
Ney, kargı kamışından (Arundo donax) yapılır. Duduk, mey, klarnet, zurna, obua ve fagotun ağızlık kamışları da aynı kargıdan elde edilir. Neylik kamış için en bilinen yöreler Akdeniz kıyısındadır; atölyemizde Antalya, Adana Ceyhan ve Hatay Samandağ kamışı kullanıyoruz. Ama her kargıdan ney olmaz: Neylik kamış doğru çapta, düzgün boğumlu, sağlam ve vaktinde kesilmiş olmalıdır. Üç yörenin kamışları arasındaki farkı Antalya, Adana ve Hatay Samandağ ney kamışı farkı yazımızda anlattım.
Antalya kamışının hikâyesi
Videoda Antalya'da, Manavgat yakınlarındayız; Antalya kamışı dediğimiz neylerin hikâyesinin başladığı yerde. Ekim ayında keşfe geliyor, uygun kamışların yerini belirliyoruz. Kesim için ise Aralık'ta yeniden geliyoruz.
Antalya'nın her kamışından ney olmaz. Belli bölgelerde, yüzlerce, binlerce kamışın arasına giriyoruz; sabah altıda yola çıkıp sanki mercan, define arar gibi arıyoruz. O binlerce kamışın içinden belki bir, belki iki tane çıkıyor. O gün dalında kurumuş yalnızca üç kamış alabildik.
Ney kamışı ne zaman kesilir?
Kamış kendi sürecinde, dalında kurumalı; sonra kesilmeli ve kesildikten sonra da kurutulmalıdır. Kesim zamanı kış başı, Kasım–Aralık aylarıdır. Kesilen kamış bir yıl kurutulur; ancak bundan sonra zanaatkârın eline geçer, açılır ve hazırlanır.
Bir meyveyi olgunlaşmadan dalından koparmak gibi düşünün. Kamış da vaktinde kesilmezse sonradan düzeltilemez. İyi neyle kötü ney arasındaki fark tam olarak burada başlar.
Zamansız kesilen kamış
Büyük sorun şu: Ağustos–Eylül aylarında, kamışlar daha suyunu çekmeden, yemyeşilken kesilip götürülüyor. Bu kamışlar aceleyle kurutuluyor, bir de ateşle karartılarak etkileyici gösteriliyor. Ama üflediğinizde ses yok, ton yok, tını yok. Müzik marketlerde ve internet sitelerinde çok ucuza satılan neylerin önemli bir kısmı bu kamışlardan yapılıyor.
Avın, balığın bir sezonu olduğu gibi kamışın da bir kesim sezonu olmalı. Bunun için resmi kurumlarla yazışarak elimizden geleni yapıyoruz. Ricamız şu: Lütfen kamışı vaktinde kesin.
Bir neyin değeri buradan başlar
Neyin değerini bu yolculuktan anlayabilirsiniz: Doğru kamışı bulmak, doğru zamanda kesmek, bir yıl kurutmak ve sonra Rast sesini duyurana kadar her aşamada fire riskiyle çalışmak. Bu yüzden ney, zanaatkârının elinde olması gereken değerli bir iştir.
Antalya, Adana Ceyhan ve Hatay Samandağ kamışları arasındaki farkları Ney kamışı rehberimizde anlattım. Neyi alırken kamışa nasıl bakmanız gerektiği için Ney alırken nelere dikkat edilmeli? yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ney kamışı hangi ayda kesilir?
Kış başında, Kasım–Aralık aylarında; tercihen dalında kurumuş kamışlar kesilir.
Kesilen kamış ne kadar kurutulur?
Yaklaşık bir yıl. Ancak bundan sonra ney yapımına hazır hale gelir.
Karartılmış kamıştan yapılan ney iyi midir?
Ateşle karartma çoğu zaman zamansız kesilmiş kamışın görüntüsünü güzelleştirmek için yapılır. Böyle neylerde ses, ton ve tını beklenen düzeyde olmaz.
Ney kamışı nerede yetişir?
Ney, kargı kamışından yapılır. Neylik kamış için en bilinen yöreler Akdeniz kıyısındadır; atölyemizde Antalya, Adana Ceyhan ve Hatay Samandağ kamışı kullanıyoruz.
